लोल टोलमा आकाश भैरवको पुनःस्थापना: नेवा सभ्यता पुनर्जागरणको ऐतिहासिक
काठमाडौं उपत्यकाको पुरानो नील टोलमा, दुई शताब्दीपछि एक गहिरो मौलिक परम्परा पुनःजागृत हुँदैछ—आकाश भैरव (हाथो मैलः आजु) को प्रतिमा पुनःस्थापना। यो केवल एक मूर्तिको पुनःस्थापना होइन, यो नेवा सभ्यता, ज्यापु समुदायको स्मृति र सांस्कृतिक आत्माको पुनर्जन्म हो।
आगामी भाद्र २१ गते शनिबार र २२ गते आइतबार, विशेष पूजाआजा सहित यो ऐतिहासिक कार्य सम्पन्न गरिनेछ। कार्यक्रमको आयोजना लोल टोल सुधार समिति र लोल युवालयको संयुक्त समन्वयमा हुँदैछ।
हराएको जात्रा, बाँचिरहेको विश्वास
टोल सुधार समितिका सचिव सुजिन महर्जनका अनुसार, शाहवंश शुरू भएपछि काठमाडौंका धेरै मठमन्दिरहरू मासिए। त्यही कालखण्डमा लोल टोलमा आकाश भैरव जात्रा पनि हरायो। बुढापाकाहरूको कथन अनुसार, यो जात्रा करीब दुई सय वर्षदेखि लोप भएको थियो। तर आज, टोलबासीहरूको सक्रियता र श्रद्धाले यस परम्परालाई पुनःजागृत गरिरहेको छ।
श्रद्धा र शिल्पको संगम
नवनिर्मित आकाश भैरवको प्रतिमा घाँटीभन्दा माथि देखिने स्वरूपमा निर्माण गरिएको छ। मुकुटसहित यसको उचाइ आठ फिट रहेको छ। यो प्रतिमा केवल शिल्पको नमूना होइन, यो टोलको आत्मीयता, श्रद्धा र सांस्कृतिक पुनर्जागरणको प्रतीक हो।
समुदायको समर्पण
यो धार्मिक कार्यको अनुमानित लागत रु. २५ लाख रहेको छ। यसको अधिकांश हिस्सा स्थानीय टोलबासीहरूले स्वेच्छिक योगदानमार्फत जुटाएका छन्। साथै, अन्य शुभेच्छुक तथा धार्मिक आस्थावान व्यक्तिहरूले पनि आ-आफ्नो गच्छेअनुसार सहयोग गरेका छन्। छोटो समयमै आवश्यक कोष जुटाउनु टोलको एकता र सांस्कृतिक चेतनाको प्रमाण हो।
संस्कृति जगेर्नाको ऐतिहासिक क्षण
करीब तीन हजार वर्ष पुरानो आकाश भैरव पूजा, विशेषतः इन्द्र जात्राको अवसरमा ज्यापु समुदायले मनाउने परम्परा हो। लोल टोलमा पनि यो परम्परा दुई शताब्दीअघि जीवित थियो भन्ने प्रमाण अघिल्ला पुस्ताहरूले दिएका छन्। आज, यही गौरवशाली परम्परालाई पुनःस्थापित गर्दै, टोलले आफ्नो मौलिक पहिचानलाई पुनः उजागर गरिरहेको छ।
लेख : दामोदर न्यौपाने
